Pamięć o ofiarach Zbrodni Katyńskiej
W listopadzie 1988 roku Andrzej Olewnik (członek Komisji Historycznej RKW NSZZ „Solidarność" Ziemi Kutnowskiej), zamieścił pierwszy apel do społeczeństwa Ziemi Kutnowskiej o kompletowanie Listy Katyńskiej. Dziś lista ta liczy ok. 200 nazwisk. Wśród zamordowanych na Wschodzie byli również oficerowie urodzeni na terenie gminy Kutno: ppor. Józef Morawski z Sierakowa i ppor. Kazimierz Kurzawa z Maliny (spoczywa na cmentarzu w Charkowie).
Po II wojnie światowej w Polsce Ludowej za głoszenie prawdy o Katyniu zapadały wieloletnie wyroki więzienia. Pamięci o Zbrodni Katyńskiej nie dało się jednak całkowicie wykorzenić. Do kraju docierały transmisje audycji Radia Wolna Europa, w których przedstawiano faktyczny los polskich oficerów, którzy trafili do niewoli sowieckiej we wrześniu 1939 roku i w sposób bestialski zostali zamordowani wiosną 1940 roku. Potajemnie kolportowano również ulotki i odezwy o tej tematyce.
W grudniu 1953 roku. na terenie przystanku kolejowego w Raciborowie, znaleziona została ulotka zatytułowana „Odezwa do Narodu Polskiego", w której pisano: „Polacy! Spójrzmy na obecną rzeczywistość i zastanówmy się, czy ta rzeczywistość nie przypomina nam hitlerowskich czasów. Czy nie jesteśmy okupowani przez reżim kremlowski?…Polacy obudźcie się, śmiało spójrzcie w oczy kremlowskiemu okupantowi! Godzina wyzwolenia nadchodzi! Ale kiedy przyjdzie ten moment, nie zapomnijcie haniebnej zbrodni katyńskiej i walki komuny z Bogiem. Pomścijcie się na to!!! Pomścijcie waszych krewnych zabranych przez NKWD do ciężkich robót i wywiezionych w głąb czerwonej Rosji…". Tekst odezwy napisany był na maszynie i odbity przez kalkę. Poinformowani o znalezisku milicjanci, wspólnie z funkcjonariuszami Służby Ochrony Kolei skontrolowali wszystkie perony i dworce kolejowe na terenie powiatu kutnowskiego w celu ewentualnego wykrycia podobnych ulotek.
Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa w Kutnie uruchomił w tej spawie sieć agenturalną w Raciborowie i okolicznych wsiach. Informatorzy mieli ustalić, kto i do kogo przyjeżdżał na Święta Bożego Narodzenia. Podczas czynności operacyjnych funkcjonariusze bezpieki zbierali również informacje o „wrogich" wypowiedziach mieszkańców Raciborowa wobec władzy ludowej. Drobiazgowe śledztwo nie przyniosło żadnych rezultatów w i sprawcy nie wykryto.
Po październiku 1956 roku prawda o zbrodni katyńskiej nadal była ukrywana przez władze komunistyczne. Podobnie było o okresie „dekady Gierka".
Dopiero z chwilą powstania NSZZ „Solidarność" w 1980 roku prawda o tragicznym losie polskich oficerów wziętych do niewoli sowieckiej w 1939 roku dotarła do szerszej świadomości Polaków. W tzw. „drugim obiegu" ukazało się wiele publikacji na temat Katynia.
Ośrodkiem przywracania pamięci o ofiarach Zbrodni Katyńskiej na terenie Gminy Kutno stało się Sanktuarium Maryjne w Głogowcu, a wielkim głosicielem prawdy o Katyniu był ks. proboszcz Marian Lipski. W 1983 roku podjęto prace nad wybudowaniem Pomnika Katyńskiego na cmentarzu parafialnym. Montaż pomnika odbył się 31 października, a 1 listopada 1983 roku – ks. Marian Lipski poświęcił obelisk i odprawił pod pomnikiem mszę polową. Po uroczystościach „nieznani sprawcy" spalili szarfę z wieńca NSZZ „Solidarność". Kutnowski fotograf Lech Mrozowicz bezpłatnie wykonał ponad 500 szt. fotografii Pomnika Katyńskiego, które rozprowadzone były m.in. podczas cyklicznych mszy za ojczyznę. Wiosną 1985 roku Grzegorz Pasiński przepisał egzemplarz wydanej w 1980 roku książki autorstwa Jana Abramskiego i Ryszarda Żywieckiego pt. Katyń i rozprowadził kilkanaście egzemplarzy.
W 1985 roku podczas nabożeństw za Ojczyznę za Ojczyznę wiersze o tematyce katyńskiej recytował m.in.: Mieczysław Voit. Po uroczystościach wierni udali się pod Pomnik Katyński, gdzie okolicznościowe przemówienie i Apel Poległych wygłosił Tadeusz Wawrzyńczak. W 1986 roku Leonard Duszeńko (rzeźbiarz ludowy zamieszkały pod Kaliszem) ofiarował Sanktuarium w Głogowcu w depozyt własnoręcznie wykonany w drewnie dla swej parafii we Lwowie Krzyż Katyński. 13 kwietnia 1986 r. we mszy za ojczyznę uczestniczyli m.in.: Anna Walentynowicz i Andrzej Gwiazda.
W styczniu 1987 roku w Głogowcu odbyło się spotkanie młodzieży opozycyjnej z Płocka i Kutna, na którym wygłoszono m.in. referaty:pt. „Katyń zbrodnia przeciw ludzkości" (Jacek Lewandowski – KPN Toruń) i „Tradycja katyńska 1980-1987" (Krzysztof Michalski - NSZZ „S" Kutno).
Władze ZSRR dopiero 1990 roku oficjalnie przyznały, że do Zbrodni Katyńskiej doszło na polecenie Józefa Stalina i biura politycznego partii bolszewickiej z dnia 5 marca 1940 roku, a egzekucji Polaków dokonywało NKWD poprzez strzał w tył głowy.
28 lipca 2000 roku w Katyniu w ramach obchodów upamiętniających 60. rocznicę Zbrodni Katyńskiej został otwarty Polski Cmentarz Wojenny, który od tego czasu stał się celem pielgrzymek wielu Polaków i miejscem corocznych uroczystości patriotycznych poświęconych pamięci zamordowanym na Wschodzie.
10 kwietnia 2010 roku w drodze do Katynia w katastrofie lotniczej tragicznie zginęli członkowie polskiej delegacji na czele z Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej Lechem Kaczyńskim.
W obecnych realiach politycznych, w związku z trwającą agresją Rosji na Ukrainę, stosunki polsko – rosyjskie uległy znaczącemu pogorszeniu. W czerwcu 2022 roku władze rosyjskie usunęły polskie flagi z cmentarza, co wywołało oficjalne interwencje polskiego MSZ oraz środowisk Rodzin Katyńskich.
Zdjęcia pochodzą z Archiwum Gazety Podziemnej i zbiorów Andrzeja Olewnika.
